13.12.2025

ENoG i EMG: kiedy i po co? Jak czytać wynik

Autor: Zaprojektowano przez Freepik

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Opisujemy, jak specjaliści wykorzystują badania ENoG i EMG w porażeniu nerwu twarzowego, na podstawie publikacji naukowych i wytycznych. Decyzję o wykonaniu badania i interpretacji wyniku zawsze podejmuje lekarz.

Co to jest ENoG?

ENoG (electroneurography / electroneuronography) to badanie, które ocenia, jak dobrze impuls elektryczny przewodzi się wzdłuż nerwu twarzowego i jaką odpowiedź generują mięśnie twarzy.

W praktyce mierzy się amplitudę skurczu mięśni (CMAP - compound muscle action potential) po elektrycznym pobudzeniu nerwu i porównuje stronę chorą ze stroną zdrową.

Jak wygląda badanie ENoG?

• Elektroda stymulująca jest umieszczana w okolicy otworu rylcowo-sutkowego (stylomastoid foramen) za uchem.
• Elektrody rejestrujące umieszcza się nad wybranymi mięśniami twarzy, np. w okolicy bruzdy nosowo-wargowej.
• Nerw pobudza się impulsem o odpowiedniej sile („supramaksymalnie”), a aparat rejestruje odpowiedź mięśni.
• Wynik podaje się najczęściej jako procent amplitudy po stronie porażonej w stosunku do strony zdrowej (np. 40%, 10% itd.).

To badanie jest obiektywne - zapis można przechowywać i porównywać w czasie.

Co to jest EMG mięśni twarzy?

EMG (elektromiografia igłowa) ocenia aktywność elektryczną samych mięśni, a pośrednio - stan ich unerwienia. W porażeniu nerwu twarzowego najczęściej bada się m.in. mięsień czołowy, okrężny oka, okrężny ust.

Na czym polega EMG?

• Do mięśnia wprowadza się cienką elektrodę igłową.
• W spoczynku sprawdza się, czy pojawia się aktywność patologiczna (np. potencjały fibrylacyjne) świadcząca o odnerwieniu.
• Przy próbie ruchu (np. zmarszczenie czoła, zaciskanie oka) ocenia się:
  • czy pojawiają się potencjały jednostek ruchowych (MUP),
  • ich kształt (np. wielofazowość typowa dla reinerwacji),
  • stopień rekrutacji (ile jednostek angażuje się przy wysiłku).

EMG pozwala więc ocenić, czy mięsień otrzymuje sygnał, czy doszło do odnerwienia, a później – czy pojawiają się cechy regeneracji.

Po co wykonuje się ENoG i EMG w porażeniu nerwu twarzowego?

W literaturze i wytycznych powtarzają się trzy główne cele:

1. Określenie ciężkości uszkodzenia nerwu
   1. czy jest to łagodniejsze uszkodzenie (neuropraxia),
   2. czy bardziej zaawansowane uszkodzenie aksonów (axonotmesis / neurotmesis).
2. Prognoza powrotu funkcji twarzy
   1. oszacowanie prawdopodobieństwa pełnego, częściowego lub niepełnego wyzdrowienia,
   2. rozpoznanie pacjentów z większym ryzykiem trwałego niedowładu lub synkinez.
3. Wsparcie decyzji terapeutycznych
   1. kwalifikacja do leczenia operacyjnego (np. dekompresja nerwu) u części pacjentów z ostrą, całkowitą przerwą przewodzenia,
   2. planowanie rekonstrukcji i precyzyjniejszej rehabilitacji.

W wytycznych AAO-HNS dotyczących porażenia Bella podkreśla się, że elektrodiagnostyka może być proponowana pacjentom z pełnym porażeniem, natomiast nie zaleca się jej rutynowo w częściowym niedowładzie, gdzie rokowanie z natury bywa lepsze.

Kiedy wykonać ENoG?

Tutaj kluczowe są czas od początku objawów oraz stopień porażenia.

Okno czasowe 3-21 dni

Badania pokazują, że w porażeniu nerwu twarzowego:

• ok. 72 godziny po uszkodzeniu rozpoczyna się tzw. degeneracja Wallera, która dociera do odcinka pozaczaszkowego nerwu, gdzie stymulujemy go w ENoG,
• w ciągu kolejnych 5-6 dni amplituda odpowiedzi szybko spada,
• po ok. 21 dniach proces degeneracji jest zasadniczo zakończony i wynik ENoG nie zmienia się już istotnie.

Dlatego:

• zbyt wcześnie (w pierwszych 72 h) - ENoG może być fałszywie „prawidłowe”, bo impuls nie „dotarł” jeszcze do badanego odcinka,
• największa wartość prognostyczna przypada na 3.-21. dzień od początku objawów, szczególnie przy ostrym, pełnym porażeniu.

W praktyce (wg zaleceń i przeglądów): pierwsze ENoG wykonuje się zwykle około 3. dnia, a potem powtarza co 3-5 dni, aby zobaczyć trend.

Kiedy ENoG ma sens, a kiedy nie?

W publikacjach i wytycznych powtarza się:

• Główne wskazanie:
  • ostra, całkowita (pełna) porażenie nerwu twarzowego - ENoG pozwala ocenić, jak duża część włókien uległa degeneracji.
• Raczej nie wykonuje się ENoG, gdy:
  • niedowład jest niepełny lub poprawa następuje szybko,
  • upłynęło już więcej niż ~3-4 tygodnie od początku - wynik nie wnosi nowych informacji prognostycznych.

Kiedy wykonać EMG?

EMG i ENoG uzupełniają się, ale mają inne „okna czasowe”:

• ENoG - najbardziej użyteczny między 3. a 21. dniem od początku (prognostyka w ostrym, pełnym porażeniu).
• EMG - nabiera znaczenia po 10-14 dniach, gdy mogą pojawić się:
  • potencjały fibrylacyjne i „sharp waves” (objaw odnerwienia),
  • później - wielofazowe potencjały reinerwacyjne (oznaka odrastania włókien).

W przeciwieństwie do ENoG:

• EMG pozostaje przydatne po pierwszym miesiącu od początku porażenia - pomaga ocenić, czy nerw się regeneruje, jak wyglądają wzorce rekrutacji oraz czy pojawiają się synkinezy.

Jak czytać wynik ENoG - w uproszczeniu

Upraszczając, najczęściej podaje się:

• amplitudę odpowiedzi mięśni po stronie zdrowej,
• amplitudę odpowiedzi po stronie porażonej,
• procentowy stosunek (np. 60%, 30%, 5%), czyli ile „zostało” w porównaniu ze stroną zdrową.

W literaturze pojawiają się pojęcia:

• „degeneration index” - procent utraty amplitudy (im wyższy, tym poważniejsze uszkodzenie),
• progi prognostyczne - wartości, przy których ryzyko niepełnej regeneracji rośnie.

Przykładowe wnioski z badań (to nie są proste „progi dla pacjenta”, tylko dane z analiz naukowych):

• Klasycznie za bardzo ciężkie uszkodzenie uznaje się >90% degeneracji (czyli amplituda po stronie porażonej <10% strony zdrowej) w określonym przedziale czasu - to kryterium było używane m.in. do kwalifikacji do chirurgicznej dekompresji w ciężkiej postaci porażenia Bella.
• Nowsze analizy sugerują, że już ~70-75% degeneracji może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem niepełnego powrotu, zwłaszcza jeśli łączy się to z innymi niekorzystnymi parametrami.

Co ważne:

• ENoG nie odróżnia łagodnego „przytłumienia” przewodzenia (neuropraxia) od głębszego uszkodzenia aksonów - dlatego zaleca się interpretację w połączeniu z EMG i obrazem klinicznym.

Jak czytać wynik EMG - w uproszczeniu

W opisie EMG przy porażeniu nerwu twarzowego można spotkać m.in.:

1. Aktywność samoistna w spoczynku
   1. obecność potencjałów fibrylacyjnych i dodatnich fal ostrych („positive sharp waves”) - świadczy o aktywnej denervacji (uszkodzeniu aksonów).
2. Aktywność przy dowolnym ruchu (próba napięcia mięśnia)
   1. brak potencjałów MUP (brak jednostek ruchowych) - zapis typowy dla ciężkiego uszkodzenia, brak czynnej rekrutacji,
   2. osłabiona rekrutacja, ale obecne MUP-y - część jednostek działa, co zwykle świadczy o mniej zaawansowanym uszkodzeniu lub o wczesnej regeneracji,
   3. wielofazowe, „poszarpane” MUP-y - cecha reinerwacji; nerw „odbudowuje” połączenie z mięśniami.
3. Powiązanie z ENoG

W jednym z badań:

• Brak jednostek ruchowych (MUPs) w EMG okazał się:
  • w 63% czuły i 92% swoisty dla ≥90% degeneracji w ENoG,
  • miał wysoką wartość predykcyjną dodatnią (ok. 90%) dla ciężkiego uszkodzenia wymagającego rozważenia leczenia operacyjnego.

To nie są proste „tak/nie” dla pacjenta, ale pokazują, że EMG pomaga:

• odróżnić ciężką stratę włókien od łagodniejszego uszkodzenia,
• wykryć początek regeneracji, nawet zanim będzie ona dobrze widoczna klinicznie.

O czym trzeba pamiętać przy interpretacji badań?

1. Badania nie zastępują badania klinicznego
   Zgodnie z przeglądami i wytycznymi, ENoG i EMG są narzędziami pomocniczymi - wynik zawsze interpretuje się w kontekście:
   1. czasu od początku objawów,
   2. przyczyny porażenia (Bell, uraz, guz itd.),
   3. badania neurologicznego i laryngologicznego.
2. Nie każdy pacjent potrzebuje ENoG/EMG
   Wytyczne AAO-HNS i inne dokumenty podkreślają, że:
   1. przy częściowym niedowładzie lub szybkiej poprawie testy zwykle nie są konieczne,
   2. opcja elektrodiagnostyki dotyczy głównie ostrej, całkowitej porażenia lub wątpliwego przebiegu.
3. Protokoły różnią się między ośrodkami
   Niektóre ośrodki wykonują ENoG/EMG bardzo wcześnie i seryjnie, inne ograniczają je do wybranych przypadków (np. uraz, brak poprawy, plan operacji). To wynika z różnic w dostępności, doświadczeniu i szkołach klinicznych.

Podsumowanie: ENoG + EMG jako element układanki

• ENoG:
  • kluczowy w 3-21 dniu po ostrym, pełnym porażeniu,
  • daje informację o procentowej utracie amplitudy odpowiedzi mięśni,
  • służy głównie do prognozy i kwalifikacji w ciężkich przypadkach.
• EMG:
  • przydatne od ~2. tygodnia i później (również po miesiącach),
  • pokazuje odnerwienie, reinerwację i wzorce aktywności mięśni,
  • pomaga ocenić długoterminową regenerację i zjawiska takie jak synkinezy.

Dla pacjenta najważniejsze jest, że:

• same liczby z opisu ENoG/EMG nie mówią wszystkiego,
• wynik musi być przetłumaczony na „język funkcji” przez lekarza i zespół rehabilitacyjny - dopiero wtedy widać, co to znaczy dla rokowania, planu ćwiczeń czy ewentualnej operacji.

Ten tekst ma pomóc zrozumieć pojęcia z opisu badań, a nie zastąpić konsultację medyczną.